ROTSE III-C: TUG'da Kurulacak GIP Optik Araştırma Teleskobu (Çağrılı Konuşma)

Abstract

Bu bildiri, Haziran 2001 tarihinde ciddi olarak başlayan “Uluslararası Robotik Teleskop İşletimi ve Gözlemleri Programı İşbirliği’nin” Türk Astronomi Topluluğuna aktarımı, projenin kapsamı ve Türk Astronomları arasında gerçekleştirilebilecek olası işbirliğinin “Ulusal Astronomi Toplantısı” çerçevesinde tartışılarak olgunlaştırılması amacıyla hazırlanmıştır.

Bildirinin ilk bölümünde, İngilizce ‘Robotic Optical Transient Search Experiment (ROTSE)’ olarak isimlendirilen ve “Geçici Göksel Olayları Robotik Teleskop ile Araştırma Deneyi” olarak Türkçe’leştirebileceğimiz, dünyada çeşitli ülkelere konuşlandırılacak ve dört teleskoptan oluşacak uluslararası ROTSE-teleskopları ağı (Global-ROTSE) sisteminin kuruluşuna katılım çalışmalarımızın kısa bir özeti, ağın kuruluş amacı ve çalışma ilkeleri ile bu konuda çalışanlar hakkında bilgi verilecektir.

İkinci bölümde ROTSE Projesi’nin teknik detayları verilecek, üçüncü bölümde Türkiye’de şu ana kadar yapılan çalışmaların son durumu ile yakın gelecekteki çalışmalar özetlenecektir. Dördüncü bölümde ROTSE’nin uluslararası işbirliği ilkeleri hakkında bilgi verilecektir.

Daha sonraki bölümlerde ise, gamma ışın patlamalarının niteliğini, fiziksel ve astronomik özelliklerini ve ilgili kuramları ele alınmakta (beşinci bölüm ) ve şu ana kadar yapılan gözlemlerden önemli örnekler sunmakta (altıncı bölüm) ve ROTSE çalışma ilkelerini ve kontrol/işletim sistemini tanıtmaktadır (yedinci bölüm).

Takip eden bölümde (sekizinci bölüm) ise, ROTSE ile ilgili ilkelerden olan, teleskopun %30’luk zamanının ROTSE yerel kullanıcılarınca programlamabilmesi olanağının değerlendirilmesine ilişkin olasılık ve görüşler üzerine durulmaktadır. Amaç, bu %30’luk zaman kullanımı olanağını ortaya çıkacak görüşler ışığında değerlendirmektir. Bu, bir bakıma, Global-ROTSE’ye dahil diğer gruplarla ortak konuların ortaya çıkarılmasını ve doğru değerlendirilmesini de gerekirmektedir. Ayrıca, büyük ölçekli ve güncel bir veri kaynağı olarak, oluşacak ve mevcut ROTSE arşivinin değerlendirilmesi diğer önemli bir noktadır. Süpernovalar, novalar, etkin gökadaklar ve çekirdekleri, kataklizmik yıldızlar ve diğer değişken gökcisimleri, astroid ve kuyuruklu yıldız çalışmaları... bu arşivden yararlanılarak yürütülebilecek konular arasındadır.

Son bölümde sonuç ve öneriler ele alınarak bundan sonraki dönem için beklentiler ve olası sonuçlar üzerinde durulmaktadır.

Tebliğin eklerinde ise, bu bildirinin hazırlanmasında yararlanılan kaynaklar ve ROTSE projesine ilgi duyan araştırıcıların başlangıçta kullanabilecekleri makaleler listesi verilmekte (Ek-1) ; GIP konusunda en çok adı geçen uydular olarak NASA’nın Compton Gamma Ray Telescope (CGRO), ve halen GIP bilgilerini yere iletip ardıl ışımalar ölçümlerine olanak veren tek uydu olan HETE-2 uydusu ve 2003’te uzaya gönderilmesi planlanan Swift uydusu hakkında bilgiler özetlenmektedir (Ek-2).