Osmanlı Vakıf Kurumunda Tıp Bilimlerinin Gelişimi

Abstract

Bu makalede, Osmanlı vakıf kurumunun tıp bilimlerinin gelişimindeki rolü araştırılmıştır. Öncelikle Osmanlı İmparatorluğu’nda vakıf kurumları olan hastaneler ve tıp medreseleri hakkında bilgi verilmiş ve Avrupa’daki benzer kurumlarla karşılaştırılmıştır. İkinci olarak, Osmanlı vakıflarının tıp bilimlerine katkı ve etkileri mali, idari ve mimari açılardan değerlendirilmiştir. Osmanlı’nın Klasik Dönemi (15. ve 16. yy) ve sonrasında, hastanelerin ve tıp medreselerinin tıp bilimlerine yaptıkları beşeri sermaye katkıları ise her bir tıp anabilim dalı için ayrı ayrı incelenmiş- tir. Çalışmada ulaşılan en önemli sonuç, Osmanlı İmparatorluğu’nda vakıf kurumunun sürekliliğinin ve istikrarlı yapısının tıbbi bilimlerin gelişiminde hayati öneme sahip olduğudur. Bu çıkarım aynı zamanda, Osmanlı vakıf kurumunun çözülme sürecine girdiği XIX. yüzyılda, bu duruma paralel olarak tıp merkezlerinin de yapısında ve hizmetlerinde meydana gelen gerilemeler tespit edilerek desteklenmiştir. Bu bulguların yanında, yine Osmanlı arşiv belgelerine dayanarak ‘hastahane’ ifadesinin yaygın bilginin aksine ilk olarak Vakıf Gureba Hastanesi için kullanılmadığı; bu ifadenin Tanzimat’tan önce de (ilk olarak M. 1796’da) çeşitli tıp merkezleri için kullanıldığı tespit edilmiş- tir. Ayrıca, Osmanlı vakıf medeniyetinde tıp medreselerinin aslında hastanelerin bir parçası oldu- ğu ve ruhsal hastalıkların tedavisinde dini unsurların da yer aldığı sonucuna ulaşılmıştır.