Antikiteden 1950’lere gelinene dek “depresyon” kavramına, etiyolojisine ve tedavisine dair başlıca eser ve anlayışlar

Abstract

Bu çalışmada 1950’lerden bugüne depresyona karşı başvurulan birincil sağaltım biçimi olanantidepresif farmakoterapinin gelişiminden evvel tarihte depresyon tedavisinde ve etiyolojisinde negibi uygulama, tanımlama ve açıklamalara başvurulmuş olduğu, Osmanlı Anadolusu da dâhil olmaküzere her çağdan örnek mahiyetindeki başlıca yazılı eserler üzerinden ele alınmıştır. İncelenen metinlerden varılan sonuçlar özetlenecek olursa, geçen binlerce yılda depresif haletiruhiye; (i) terminolojik olarak “kalbin hiddeti,” “melankoli,” “nevrasteni,” “hipokondri,” “mâlihülyâ,” “evham,”“İngiliz illeti,” “Amerikanit,” “manik depresif psikoz” gibi çok çeşitli adlarla anılmıştır; (ii) “kanınkalpten taşması”ndan kötü yiyecek ve içeceklerin hazmedilememesine, “kara safra”nın baskınlıkve fazlalığından genel olarak vücuttaki “hıltlar” arasındaki dengesizliğe, çok çalışıp çok düşünmekten az çalışıp boş durmaya, kitle iletişim olanaklarının gelişmesinden kadınların entelektüelfaaliyetlere katılmaya başlamasına, medeniyetin getirdiği suni ve müfrit yaşam tarzından dini liberalizme ve iklimlerin kasvetli yağmurlarına kadar, kimi absürt kimi görece makul çok çeşitli etiyolojik açıklamalarla izah edilmiştir; (iii) hılt dengelemek adına çeşitli maddelerle gastrointestinalboşaltıma yol açmak, elektrik akımına maruz bırakmak, kafatasını dağlamak, sıcak/soğuk suyla hidroterapi uygulamak gibi yararsız/zararlı olanlardan; bitkisel droglarla fitoterapi, ağır hayvani yiyeceklerden ve yüksek alkollü içkilerden kaçındırma, doğayla iç içe ve ölçülü bir hayata çağırma, elektrokonvülsif terapi, bilhassa psikanaliz olmak üzere psikoterapi, bedensel ve zihinsel meşguliyet ya da aksine istirahat gibi nispeten yararlı/zararsız sayılabilecek olanlara kadar, çok çeşitli terapötik yöntem ve modaliteler ile tedavi (edilmeye gayret) edilmiştir.