Kitâb “Câmu’d-duvel” li Müneccimbaşı Ahmed b. Lutfullâh ve târîh duveli’l-arab fî ahdi semâniyeti selâdîn Osmaniyyîn nemuzecen

Abstract

Müneccimbaşı Ahmed b. Lütfullâh’ın Câmiu’d-düvel’i ve Arap devletleri tarihi

17. yüzyılda Arapça yazılmış ve günümüze intikal etmiş olan önemli Tarih kitaplarından biri de Müneccimbaşı Ahmed b. Lütfullâh’ın (v. 1702) Câmiu’d-düveli’dir. Bu kitap dünyanın başlangıcından 1672 yılına kadar olan hadiseleri ihtiva eder. Ancak Arapça yazılmış bibliografik eserler araştırıldığında, bir kısmında Câmiu’d-düvel ile ilgili bilgilerin doğru olmadığına ve çeşitli nedenlerle farklı yazıldığına şahid oluyoruz. Özellikle tarih ilmi ile ilgili birkaç eseri olduğu yanlış bilinenler arasındadır. Zira, eserin Osmanlıca tercemesi ayrı bir eser olarak algılanmış ve müstakil bir kitap olarak bazı çalışmalarda yerini almıştır. Bunun nedeni de bazı araştırmacıların, Arapça bilmemeleri ve aslına bakmadan Osmanlıcasını kaynak olarak kullanmalarıdır. Bu yanlışlar birbirini takip etmiş, Osmanlıca tercemesindeki hatalar ve hadiselerin eksikleri –metnin aslında olmadığı halde- Müneccimbaşı Ahmed Efendi’ye hamledilmiştir. Bu nedenle Arap Tarihçisi ve Araştırmacısı nezdinde bu değerli eser hakkındaki yanlışları izale etme ve Arap dünyasına eseri yakınlaştırma adına bu çalışma hazırlanmıştır. Bunun kapsamında Câmiu’d-düvel’de geçen Arap dünyası ile ilgili hadiselerin küçük bir kesiti verilmiş. Günümüze kadar sadece % 25 tahkik edilen iki ciltli müellif hattında bulunan Arap devletleri tarihinin varak numaraları da, yeni araştırmalara kapı açması için, Arap Araştırmacısının istifadesine sunulmuştur. Müellifin Arap dünyasına gitmeden önce bu eserini kaleme aldığını da ifade ettiğimiz bu makalede, hayatı ve eserlerini de okuyucunun istifadesine sunduk.

Anahtar Kelimler: Tarih, Arap, Müneccimbaşı, Ahmed b. Lütfullâh, Câmiu’d-düvel