Türk Dil Devrimi ve Amerikan Dil Planlaması: Mukâyeseli Bir İnceleme

Abstract

Her toplumda iyi eğitim almış insanların telaffuz, cümle kurma ve ifade

biçimleri örnek alınarak hazırlanan dilsel biçimler toplumda bütünleştirici bir rol

oynamaktadır. Sosyo-politik ihtiyaçlara bir cevap olarak ortaya çıkan “Dil Planlaması”,

devletleşme ve uluslaşma süreçlerinin etkin ve önemli bir unsurudur. Tıpkı Türk

Dil Devrimi’nde olduğu gibi dil planlaması ulus-devlet kurma sürecinde ortaya

çıkmakta, belli bir ülkenin dilsel olarak homojenleştirilmesini hedeflemektedir. Dil

politikası uygulamaları bir seferlik olabileceği gibi problemlere kısa süreli çözümler

getirebilir veya uzun süreli amaçları benimseyebilir. İşte bu çalışmanın amacı da

Amerika Birleşik Devletleri’nde uygulanan Dil Planlaması olgusunu Türk Dil Devrimi

ile karşılaştırmaktır. ABD’de uygulanan dil planlaması Avrupa’dan gelen ve farklı

dil konuşan göçmenlere, Amerikan Devleti’nin kolonileştirmek suretiyle kendi

topraklarına kattığı ve farklı dil konuşan toplumlara, Yerli Amerikalılara ve ABD’ye

köle olarak getirilen Afrikalı – Amerikalılara yönelik olarak farklılık göstermektedir.

Bu bağlamda, bu çalışma her iki ülke tarafından dile yapılan müdahalelerin -bazı

yönlerden benzerlik taşımakla birlikte- birbirlerinden önemli ölçülerde ayrıldıklarını

ortaya koymaktadır. Örneğin, ABD’de Avrupalı göçmenlere yönelik politikalar daha

çok “bütünleşmeye” (integration) yönelik yapısal asimilasyon olarak uygulanırken,

Afrikalı – Amerikalılara yönelik dil politikası bir nevi “evcilleştirme”ye (domestication)

yönelik davranışsal asimilasyon olarak uygulanmıştır. Türk Dil Devrimi ise doğrudan

bütünleştirmeye odaklanmıştır.