Norveç Varlık Fonu Üzerine Bir İnceleme

Abstract

20. yüzyılın ortalarında ortaya çıkan ve sayıları bu süreçten sonra giderek artan ulusal varlık fonları, günümüzde tartışmaların merkezinde yer alan önemli bir konu haline gelmiştir. Başlangıçta kaynakları petrol ve gaz gibi bir emtiaya dayanmış olsa da günümüzde bütçe, cari işlemler fazlası ve özelleştirme gelirlerine dayanan birçok ulusal varlık fonu bulunmaktadır. Ancak yine de emtiaya dayanan ulusal varlık fonları çoğunluğu oluşturmaktadır. Bunlardan en büyük varlık değerine sahip olan ve en çok tanınanı Norveç Varlık Fonu’dur. Norveç’in ulusal varlık fonu macerası 1969 yılında ülkenin kıta sahanlığı içinde petrolün keşfedilip işlenmesiyle başlamaktadır. Bunun ardından oluşan gelir fazlasının nasıl değerlendirileceği sorusu uzunca yıllar tartışılmıştır. Bu tartışmalarla birlikte söz konusu gelir fazlasını değerlendirmek amacıyla 1990 yılında Devlet Petrol Fonu adıyla bir ulusal varlık fonu kurulmuştur. 2006 yılında Devlet Emeklilik Fonu Global olarak yeniden adlandırılan Fon günümüzde emtia kaynaklı fonların yanı sıra tüm ulusal varlık fonları arasında en büyük varlık değerine sahip olan bir fon haline gelmiştir. Bu çalışmada 2016 yılında ülkemizde kurulan ve yeni bir ulusal varlık fonu olarak kabul edilen Türkiye Varlık Fonu’na örnek bir model oluşturabilmesi açısından Norveç Varlık Fonu, işleyiş ve organizasyon yapısı yönünden incelenmiştir. Özellikle iyi yönetim, şeffaflık, mali kural uygulaması ve dinamik yönetim yapısı Fonun çarpıcı gelişiminde ön plana çıkan başlıca etkenler olarak dikkat çekmektedir.