Rembrandt'a Stüdyodan Bakmak: 17. Yüzyıl Hollanda Sanatında Özgün Bir Üretim Mekanı

Abstract

Hollanda Altın Çağı'nda ticaretle zenginleşen kentli tüccar (burgher) sınıfın yükselişiyle, sanat yapıtına sahip olma arzusu toplumun geniş kesimlerine yayılmış ve Hollanda’da giderek büyüyen bir sanat pazarı oluşmuştur. Bu talebi karşılamak üzere yoğun bir üretim faaliyetinin gerçekleştiği sanatçı stüdyoları (schilderkamer) 17. yüzyıl Hollanda Sanatı araştırmacıları için önemli bir araştırma alanı olarak belirmiştir. Lonca kayıtları, sanatçı biyografileri ve envanter kayıtları gibi birincil kaynaklardan edinilen bilgilerin ortaya koyduğu sosyo ekonomik tablonun yanı sıra stüdyo, yapıtın üretildiği fiziki mekanın sınırlarını aşarak ressamın tuvaline de uzanmıştır. Sanatçılar arasında artan rekabetin etkisiyle özgün ve yetkin sanatçı kimliğinin sergilenme ihtiyacına olanak tanıyan “Stüdyosunda Sanatçı” betimleri 17. yüzyıl Hollanda resminde bir janra dönüşerek ressamlar tarafından başlı başına bir tema olarak ele alınmıştır. 17. yüzyılda tüm Hollanda içinde kentli nüfusun en kalabalık olduğu şehir olarak Amsterdam sahip olduğu ekonomik imkânlar ve ülkeler arası bağlantılar ağıyla genç ressamlar için bir çekim merkezine dönüşmüştür. Rembrandt da memleketi Leiden’daki ilk stüdyo deneyiminin ardından Amsterdam’a taşınmış, 1639’da kentin yükselen bölgesi St. Antoniesbreestraat’da satın aldığı ve 1656’daki iflasına kadar sanat kariyerinin en parlak dönemini geçirdiği evi kapsamlı bir stüdyo olarak kullanmıştır. Rembrandt henüz kariyerinin başındayken farklı şehirlerdeki ustaların yanında çıraklık eğitimini tamamlayan ressamların, sanatçının yanında kalfalık ya da stüdyo asistanlığı yaparak daha fazlasını öğrenmek istedikleri prestijli bir usta olarak ün kazanmıştır. Rembrandt’ın özgün fırçası kadar bir eğitmen olarak uyguladığı gelenek dışı stüdyo modeli de bu başarısında rol oynamıştır. Grand Tour geleneğinin bir uzantısı olarak genç ressamın eğitiminin son basamağında yer alan İtalya deneyimi karşısında kendi stüdyosunu eşdeğer bir alternatif olarak görmesi, Rönesans ustalarının yapıtlarını kopyalama yöntemiyle etüt etme yerine kendi ders materyallerini hazırlaması, öğrencilerin yalnız çalışabilmeleri için evinde fiziki mekân bölmeleri oluşturması gibi uygulamalar bu modelin özellikleri arasında sayılabilir. Bunlar arasında, Svetlana Alpers’in öncüsü olmayan bir yaklaşım olarak değerlendirdiği ve narrative drawing olarak adlandırdığı teknik ayrıca öne çıkar. Kutsal Kitap öykülerinin resmedilmeden önce öğrenciler tarafından bir tiyatro oyunu gibi canlandırıldığını öne süren bu uygulamayla öyküde yer alan figürlerin jest ve mimiklerinin tuval yüzeyine en iyi şekilde aktarılması hedeflenmiştir. Dönemin yaygın 77 stüdyo işleyişi ile Rembrandt stüdyosuna özgü dinamiklerin değerlendirileceği bu bildiride sanat ve yaşamın güçlü bir kesişimini örnekleyen Amsterdam stüdyosunun sanatçının yaşamından biyografik kayıtlar eşliğinde ele alınması amaçlanmaktadır.