İz ve nadir toprak elementlerin K-feldspatlar ile magma ergiyiği arasında dağılımı

Abstract

Elementlerin mineral-ergiyik dağılım katsayıları (Kd), jeokimya ve petroloji konulu çalışmalarda büyük öneme sahiptir. Çeşitli minerallerin Kd değerleri özellikle petrolojik modellemelerin vazgeçilmez bileşenleridir. K-feldspatlar magma evrimi boyunca kristallenen en önemli minerallerdendir ve kimyasal bileşimleri, magmanın evrimine ait bazı önemli bilgileri kaydetme potansiyeline sahiptir. Bunlardan sanidin ve anortoklas, ortaç, asitik, bazı alkali bazik ve silikata doyumsuz volkanitlerde sık rastlanan alkali feldspatlar olmaları nedeniyle bu tür volkanik kayalar üzerinde çalışan araştırmacılar için büyük önem taşımaktadır. Literatürde alkali feldspatların Kd değerleri konusunda çalışmalar ve veriler olmasına rağmen, bunların farklı bileşimde magmalar için hangi değerler arasında değiştikleri, P/T gibi değişkenlerle nasıl bir ilişki gösterdikleri konusunda bilgi oldukça azdır. Bu eksikliği gidermek amacıyla literatürde 17 makaleden derlenen 16 elementin Kd değerleri kullanılarak önce bir veri tabanı oluşturulmuş ve ardından bu veriler istatistik yöntemle değerlendirilerek çeşitli SiO2 bileşiminde magmalar için en uygun Kd değerleri belirlenmiştir. Sonuçlar, bir tablo şeklinde düzenlenerek volkanik petroloji konusunda çalışan araştırıcıların kullanımına sunulmaktadır. Tabloda sunulan Kd değerleri ayrıca, KD Anadolu’daki Erzurum-Kars Platosu’nun çarpışma kökenli volkanitlerinin fraksiyonel kristallenme evriminin modellenmesinde kullanılmaktadırlar.

Anahtar Kelimeler: alkali feldspat, dağılım katsayıları, iz ve nadir toprak elementler.