213 Sayılı Vergi Usul Kanunu Çerçevesinde Hazine ve Maliye Bakanlığının Takdir Yetkisi Hakkında Bir Değerlendirme

Abstract

1 No.lu Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (Cumhurbaşkanlığı Kararname) ile idarî bir organ olan Hazine ve Maliye Bakanlığı (Bakanlık) teşekkül etmiştir. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 217. maddesinde Bakanlığın görev ve yetkileri düzenlenmiştir. Bu görev ve yetkilerin bir kısmı, bir kamu gelir türü olan ve Anayasa’nın 73. maddesinde bir ödev olarak hükme bağlanan vergi ile doğrudan ya da dolaylı ilgilidir. Ayrıca Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin madde 217/1-s hükmü uyarınca Bakanlık, bu Kararname dışında kanunlarla veya Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle verilen diğer görevleri de yapmaktadır. Bu kanunlardan birisinin de vergi hukuku mevzuatında temel vergi hukuku niteliğini haiz 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) olduğu görülmektedir. İdarenin bazı sebepler gerçekleştiğinde bazı işlemleri yapmak zorunda olmadığında takdir yetkisinden, yapmak zorunda olduğunda ise bağlı yetkisinden bahsedilmektedir. İdarî yetkilerin büyük bir bölümünü bağlı yetki oluşturmakta ise de VUK kapsamında idarî yetkili olarak teşekkül eden Bakanlığın bağlı yetkisinin dışında; takdir yetkisinin bulunduğu birçok hukukî duruma ilişkin düzenlemenin de mevcut olduğu görülmektedir. Takdir yetkisi, idarenin hukuka bağlılığının bir istisnasını teşkil etmemektedir; yine bir hukuk kuralından doğmakta olup hukuk kuralları içindeki hareket özgürlüğünü ifade etmektedir. Takdir yetkisinin hukuka aykırı kullanılışında takdir sakatlığı; ihtiyaca aykırı kullanılışında takdir isabetsizliği ortaya çıkmaktadır. İdareye tanınan takdir yetkisi, kamu yararı ve kamu hizmetinin gerekleriyle sınırlıdır ve bu açıdan yargı denetimine tabidir. Takdir yetkisinin hukuka aykırı kullanımını ifade eden takdir sakatlığında bu yetkinin, kamu yararı ve kamu hizmetinin gereklerine göre kullanılmadığı tespit edilmektedir. Diğer taraftan takdir isabetsizliği, Anayasa’nın madde 125/4 hükmü uyarınca yerindelik denetimi yasağı kapsamında kaldığından yargısal denetime tabi değildir. Bu çalışmada, Bakanlığın VUK kapsamındaki takdir yetkisinin incelenmesinde, VUK’un kitapları temelinde tarafımızca tasnif geliştirilmiştir. Bu bağlamda VUK’un beş kitabının kapsamındaki düzenlemelerde de Bakanlığa takdir yetkisinin verildiği görülmektedir. Verginin kanunîliği ilkesinin içeriğindeki unsurlardan birisi de vergisel ödev ve vergisel usul ilişkilerini düzenleyen temel ögelerdir. Bu noktada, bahsi geçen ilke içeriğindeki unsurlarda, Bakanlığın VUK hükümleri çerçevesinde takdir yetkisinin bulunduğu tespit edilmiştir. VUK düzenlemelerinde Bakanlığın takdir yetkisi kapsamındaki vergisel durumların bir tespitinin yapılması, akabinde bunların tasnif edilerek listelenmesi ve yargısal denetim açısından sadece kamu yararı ve kamu hizmetinin gereklerine göre kullanılıp kullanılmadığı denetlenebilecek konuların ortaya çıkarılması, bu çalışmanın amacını oluşturmaktadır.