Muhâwalât al-Atrâk İqâmata Shaâir al-İbâdah bi al-Luga al-Turkiyyah fî Daw’i Maqâsid al-Sharîah

Abstract

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasından sonra başta namaz olmak üzere ibadetlerin Türkçe olarak yapılması yönünde çok önemli girişimler olmuştur. Önceleri özellikle Batıdaki gelişmelerin etkisinde kalan bazı düşünürler tarafından dile getirilen anadilde ibadet anlayışı, Cumhuriyetin kurulmasından sonra bizzat Devletin öncülük yaptığı bir hareket halini almıştır. Devletin resmi bir kuruluşu olan İstanbul Darülfünun İlahiyat Fakültesi, ibadetlerin Türkçe ifası yönünde bir rapor hazırladığı gibi, Cumhuriyetin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk de, bu harekete destek vermiş, bizzat kendisi seçtiği seçkin imamlara Türkçe ezan okuyup Kur’an okumalarını emretmiştir. Bunun sonucu olarak Türkiye’de başta ezan olmak üzere bazı ibadetler uzun süre Türkçe olarak ifa edilmiştir.

Halen zaman zaman tartışılan bu hareketin savunucuları, “ibadetlerin anlaşılır olması gerektiği” ilkesinden hareket ettiklerini ve bu ilkenin de İslam’ın en temel prensiplerinden biri olduğunu iddia etmekte ve gayelerinin “Türkleri yaptıkları ibadetin anlamını bilir hale getirmek” olduğunu söylemektedirler. Bunlar bunun için temel dini referanslar olan Kur’an ve Sünnet ile Fıkıh ve Tarih kitaplarını delil olarak kullanmaktadırlar. Başta Ebu Hanife olmak üzere bazı Hanefi fakihlerin konuyla ilgili görüşleri, girişimin destekçileri tarafından sıkça kullanılmıştır. Ayrıca Farisilerin namazlarında okumalarını talep etmeleri üzerine Selman-ı Farisi’nin Fatiha suresini Farsça’ya çevirip onlara gönderdiğine dair ona nispet edilen rivayet ve başka bazı tarihi olaylar da bunlar tarafından delil olarak kullanılmıştır.

Bu tebliğde Cumhuriyet döneminde Türkiye’de meydana gelen anadilde ibadet girişimleri ve bunların dayanakları üzerinde durulacak, İslam Fıkhı çerçevesi içinde değerlendirilmesi yapılacaktır.