Anadolu Âşık Müziği ve Edebiyatında Atatürk

Abstract

Öz: Bu çalışmada, sosyal, ekonomik, politik, inançsal vb. toplumu ilgilendiren her konuda müzik eşliğinde söz söyleyen âşıklık geleneğinin temsilcileri âşıkların, vatanın kurtarıcısı, Cumhuriyet'in kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün kişisel özelliklerini ve devrimlerini konu edinen kayıtlı/sesli üretimlerini tespit ederek bir arada sunulması amaçlanmıştır. Yapılan ön araştırmada Atatürk konulu yapılmış çalışmaların ve yayınların âşık şiirlerini içerdiği ve fakat bu çalışmalarda âşıklık geleneğinin varoluş unsurlarından bir diğeri olan âşık müziğine yer verilmediği görülmüştür. Bu nedenle bu çalışmada tespit edilen yirmidokuz Atatürk konulu âşık üretimi notaya alınarak hem müziksel hem edebi yapısı bir arada gösterilmiştir. Araştırmada, konuya ilişkin arşiv ve kaynak taraması yapılmış, elde edilen bilgiler ve müzikal veriler, betimsel olarak içerik ve müzikal analiz teknikleriyle çözümlenmiş, sonuçlar bulgularda ortaya konulmuştur. Çalışmada yer alan eserlerin müzikal-edebi yapısı üzerinden âşıkların Atatürk algısı değerlendirilmiştir. Sonuçta toplumu ilgilendiren her konuda çalıp söyleyen âşıkların, vatana, millete ve kurtarıcısı Atatürk'e duydukları büyük sevgiyi ve bağlılığı şiirlerinde çoğunlukla "Güzelleme", "Ağıt" ve "Koçaklama" türünde, Atatürk'e ve devrimlerine karşı hareket edenlere yergilerini "Taşlama" türünde kaleme aldıkları, müziklerini "Kırık Hava", "Uzun Hava" ve her iki formun birlikte kullanıldığı "Ağıt", "Maya" ve "Deyiş" türünde seslendirdikleri ortaya konulmuştur. Anadolu âşıklık geleneğindeki örnek âşık üretimlerinde, âşıklarca hakkında en çok üretim yapılmış olan liderlerin başında gelen Atatürk'ün, örnek âşık üretimlerinde özellikle Cumhuriyet, Demokrasi ve Laiklik ilkeleri başta olmak üzere halifeliğin kaldırılması, şapka ve harf devrimlerinin vurgulandığı görülmüştür.Anahtar Kelimeler: Anadolu Âşık Müziği, Anadolu Âşık Edebiyatı, Anadolu Âşık Şiiri, Mustafa Kemal Atatürk ve Devrimleri.