BATI VE DOĞU ANADOLU İNCE LİTOSFERLERİNİN JEODİNAMİK MODELLEMESİ

Abstract

Doğu ve Batı Anadolu’nun litosfer yapısı ve evrimi konusunda son yıllarda yapılan jeofizik,

jeolojik ve petrolojik içerikli araştırmalar, her iki bölgenin de manto litosferlerinin ince

olduğunu veya bu katmanın duraysızlaşarak astenosferin içine düştüğünü ortaya koymuştur.

Doğuda kıtasal çarpışmaya bağlı olan sıkışmalı ve batıda gerilmeli olmak üzere tamamen

farklı iki tektonik rejimin hâkim olduğu Anadolu yarımadası altındaki manto litosferinin

genel olarak incelmiş olduğu hipotezi öne sürülmüş (örneğin, delaminasyon-ayrımlanma,

levha yırtılması) fakat bu duruma sebebiyet verebilecek jeodinamik modeller sayısal

verilerle test edilmemiştir. Bu araştırma kapsamında hem Doğu hem de Batı Anadolu’da

manto litosferinin incelmesine/duraysızlığına yol açmış olduğu düşünülen jeodinamik

modeller/mekanizmalar sayısal parametrelerle test edilerek en uygun modelin hangisi olduğu

belirlenmeye çalışılmaktadır. Bu amaçla özellikle iki (2-D) ve üç boyutlu (3-D) deneysel sonlu

eleman ve sonlu farklar modelleme tekniği tercih edilmiştir. Elde edilen model sonuçları,

yayınlanmış jeofiziksel, jeolojik ve petrolojik çalışmaların sonuçlarıyla karşılaştırılarak ve

test edilerek günümüzde karmaşık tektonik rejimlerin hâkim olduğu Anadolu levhasında

manto litosferinin nasıl ve neden incelmiş olduğu sorusuna yaklaşımda bulunulmasında

kullanılmaktadır. Birinci yazarın TÜBİTAK kariyer projesinin (113Y200) kapsamındaki

bu çalışma, tamamlandığında genel anlamda derindeki manto dinamiğinin tektonik evrime

etkisinin boyutlarını bilmemiz konusunda bilgiler sağlayacak, Anadolu bloğunun ve ince

manto litosferi ile temsil edilen diğer orojenik kuşakların gelişiminin daha iyi anlaşılmasına

yardımcı olacaktır.

Anahtar Kelimeler: Anadolu plakasi, Ince Litosfer, Jeodinamik Modelleme, Delaminasyon,

Manto dinamigi