ALEVİ-BEKTAŞİ TÜRKMEN GELENEĞİNDE SOSYAL DAYANIŞMA VE KARDEŞLİK KURUMU OLARAK “MUSAHİPLİK”

Abstract

Alevi-Bektaşi geleneğinin önemli kurumlarından biri musahipliktir. Bu uygulamanın kökeni

Kırklar Cemine, Medine kardeşlik anlaşmasına (muahede) ya da Gadir Hum hadisesine

dayandırılmakla birlikte özünü Hz. Peygamber ile Hz. Ali arasında gerçekleştirilen kardeşlik

meydana getirmektedir. İki talibin yolun kurallarına uyacaklarına dair söz vermeleri ve bunu

hayatlarının sonuna kadar uygulamaları şeklinde kabul edilen musahipliğin dinî, iktisadî,

sosyal ve ahlakî olmak üzere kendine özgü kuralları vardır. Bu çerçevede musahip olacak

iki talibin, birbirlerini çok iyi tanımaları, aynı toplumda yaşamaları, aynı dili konuşmaları,

toplumsal statü açısından denk ve birbirlerine karşı yardımsever olmaları, aralarında kan

bağının bulunmaması, çocukları arasında evliliğin yasak kabul edilmesi gibi pek çok kural

söz konusudur. Kökeninde Hz. Peygamber ile Hz. Ali arasında gerçekleştirilen kardeşliğin

olduğu musahiplik, Türkmenlerin kendi hayat şartlarına göre formüle ettikleri bir uygulama olarak görülebilir. Çeşitli Alevi topluluklarında yapılan alan araştırmaları musahiplik

uygulamalarının gelenek açısından büyük bir ehemmiyete sahip olduğunu ve bu kurumun

tarihî süreçte çok etkili bir şekilde kullanılmış olduğunu göstermektedir. Böyle olmasına

rağmen günümüzde unutulmaya yüz tutmuş bu kurumun, modern hayatın şartlarına göre

gözden geçirilip yeniden canlandırılması yaşadığımız topluma ayrı bir güç katacaktır. Bu

çalışmada musahiplik geleneğinin kökenine, gelenek açısından önemine, temel özelliklerine,

sosyal, ekonomik, dinî ve ahlakî yönlerine, zaman içinde ortaya çıkan aksamalara ve son

olarak modern dönemde musahipliğin imkânı hususlarına yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Musahiplik, Alevilik-Bektaşilik, Alevi-Bektaşi Türkmenlerde kardeşlik

kurumu, sosyal dayanışma