İSTANBUL’UN AYAKLI MÂNİ ATIŞMALARI (AYAKLI MÂNİ CONTESTS OF ISTANBUL)

Abstract

Genellikle anonim edebiyat kategorisinde değerlendirilen mâni, Türk edebiyatına özgü en eski nazım biçimi ve türlerinden biridir. Mâni sınıflandırmaları içinde yer alan ayaklı mâniler, bunları meydana getirenlerin dayandığı sosyo- kültürel doku bakımından İstanbul’da çok farklı edebî mahfillerde icra imkânı bulmuştur. Bu makalenin amacı İstanbul’un ayaklı mâni atışmalarını insan, zaman, mekân, müzik ve sosyal ortam faktörleriyle anlatabilmektir. Çalışma malzemesi büyük ölçüde XIX. yüzyılda ortaya çıkan mâni metinlerine dayanmaktadır. İstanbul mânilerini genel tiptekilerden ayırt etmemize yarayan en büyük farklarından biri söyleyicisi ve yazanı bilinen örneklerin bulunmasıdır. İstanbul mânicilerinin hayat hikâyelerinin, icra ortamlarının ve kültür hayatı içindeki konumlarının az çok bilinmesi karşılıklı söylenen türler içinde mâninin daha iyi anlaşılmasını sağlayan faktörlerdir. Makalede ayaklı mânilerin atışma ortamlarının başında gelen çalgılı kahvehaneler, mânicilerin taraftarları şeklinde nitelenebilecek dinleyiciler ve icraya etkileri de mâni atışmalarından alınan örneklerle desteklenerek verilmiştir.Anahtar kelimeler: Ayaklı Mâni, İstanbul, Çalgılı Kahvehane, Mâniciler, Tulumbacılar.